
Nho giáo, Ðạ o giáo và Phậ t giáo là ba cái nguồ n gố c van hóa củ a dân tộ c Việ t nam ta từ xư a. Nho giáo dạ y ta biế t cách xử kỷ tiế p vậ t, khiế n ta biế t dư ờ ng an ở cho phả i dạ o làm ngư ờ i. Ðạ o giáo lấ y dạ o làm chủ tể cả vũ trụ và dạ y ta nên lấ y thanh tĩ nh vô vi nơ i yên lặ ng. Phậ t giáo dạ y ta biế t cuộ c dờ i là khổ não, dư a ta di vào con dư ờ ng giả i thoát, ra ngoài cuộ c ả o hóa diên dả o mà vào chỗ Niế t-bàn yên vui.
Ba họ c thuyế t ấ y thành ra ba tôn giáo, ngư ờ i ta thư ờ ng gọ i là Tam giáo, dề u có ả nh hư ở ng rấ t sâu về dư ờ ng tin tư ở ng và sự hành vi trong cuộ c sinh hoạ t củ a ta ngày xư a. Ðế n nay cuộ c dờ i thay dổ i, ngư ờ i ta theo khuynh hư ớ ng vậ t chấ t, coi rẻ nhữ ng diề u dạ o lý nhân nghĩ a. Ðó cũ ng là sự dờ i dổ i biế n hóa trong cuộ c dờ i.
Ðờ i là biế n hóa không có gì là thư ờ ng dị nh. Mỗ i mộ t cuộ c biế n hóa lạ i giố ng mộ t mắ t xích trong cái dây xích, rồ i cái nọ tiế p giáp cái kia, thành cái dây dài không biế t dâu là cùng tậ n. Sự biế n hóa tuầ n hoàn ấ y, kể thự c ra không có gì là chuẩ n dích nhấ t dị nh, chẳ ng qua là nó theo thờ i mà luân chuyể n. Cái trư ớ c ta cho là tố t, thì bây giờ ta cho là xấ u; cái bây giờ ta cho là hay, sau này ngư ờ i ta lạ i cho là dở . Dở dở , hay hay vô thư ờ ng vô dị nh, thành ra như cái trò quỉ thuậ t làm cho ngư ờ i ta mê hoặ c.
Các bậ c thánh hiề n dờ i trư ớ c, biế t rõ nhữ ng diề u ấ y, muố n tìm ra mộ t con dư ờ ng mà di trong dám tố i tam mờ mị t, nên mớ i lậ p ra họ c thuyế t nọ , tôn giáo kia dể dư a ngư ờ i ta di cho khỏ i mắ c phả i chông gai nguy hiể m. Nho giáo, Ðạ o giáo và Phậ t giáo dề u có mộ t quan niệ m như thế cả . Song mỗ i mộ t họ c thuyế t có mộ t tôn chỉ và mộ t phư ơ ng pháp riêng dể họ c dạ o tu thân, cho nên cách luậ n lý, cách lậ p giáo và sự hành dạ o có nhiề u chỗ khác nhau.
Bàn về can nguyên củ a vũ trụ , thì họ c thuyế t nào trong tam giáo cũ ng lấ y cái lý tuyệ t dố i làm can bả n, cho vạ n vậ t sinh hóa dề u gố c ở cái mộ t. Gọ i cái mộ t là thái cự c, là dạ o, là chân như hay là thái hư , danh hiệ u tuy khác, như ng vẫ n là mộ t lý. Chia ra thì thành tram dư ờ ng nghìn lố i, mà thu lạ i chỉ có mộ t. Ðó là cái ý củ a Khổ ng Tử nói ở thiên Hệ từ trong Kinh Dị ch rằ ng: "Thiên hạ dồ ng quy nhi thù dồ , nhấ t trí nhi bách lự ."
Cái mộ t ấ y mớ i thậ t là cái có tuyệ t dố i thư ờ ng dị nh tự tạ i. Còn vạ n vậ t là sự biế n hóa củ a cái mộ t ấ y, thì chỉ là nhữ ng cái có tỷ lệ tư ơ ng dố i, tứ c là nhữ ng ả o tư ở ng vô thư ờ ng mà thôi.
Es wurden noch keine Bewertungen abgegeben. Schreiben Sie die erste Bewertung zu "Các bài tiu lun v Pht giáo ca Trn Trng Kim" und helfen Sie damit anderen bei der Kaufentscheidung.